 |
|
|
|
|
|
Strategiczny projekt badawczy
Zintegrowany
system wspomagający
Rozwiązanie problemu obniżania się potencjału ekologicznego i funkcjonalnego zbiorników zaporowych w wyniku ich starzenia się i presji wynikających z zagospodarowania przestrzennego obszaru zlewni to cel projektu „Zintegrowany system wspomagający zarządzaniem i ochroną zbiornika zaporowego (ZiZOZap)”. Projekt rozpoczął się w styczniu 2010 r. i będzie trwać przez cztery lata, do końca marca 2014. Beneficjentem i koordynatorem projektu jest Uniwersytet Śląski w Katowicach działający w imieniu Konsorcjum Naukowego, w skład którego wchodzą Uniwersytet Śląski w Katowicach, Politechnika Krakowska, Instytut Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach oraz Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN w Zabrzu. Projekt dofinansowany jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka - POIG 01.01.02-24-078/09. Celem projektu jest rozwiązanie problemu obniżania się potencjału ekologicznego i funkcjonalnego zbiorników retencyjnych w wyniku ich starzenia się i presji wynikających z zagospodarowania przestrzennego obszaru zlewni i skutków z tego wynikających, przy jednoczesnym oczekiwanym wzroście wymagań dotyczących tego potencjału. Oznacza to spełnienie wymogów Ramowej Dyrektywy Wodnej EU w zakresie poprawy zabezpieczenia potrzeb bytowych ludności i potrzeb gospodarczych zaopatrzenia w wodę poprzez minimalizacje kosztów uzdatniania wody i optymalizację zarządzania zbiornikami retencyjnymi, z zachowaniem wysokich standardów jakości środowiska i bezpieczeństwa środowiskowego w sytuacjach ekstremalnych.
Cel bezpośredni Opracowanie systemu informacyjnego bazującego na monitoringu, modelu zintegrowanym i modelach szczegółowych oraz scenariuszach gospodarki wodnej umożliwiającego bieżącą ocenę stanu jakościowego i funkcjonalnego zbiornika, oraz prognozy jego krótko i długoterminowych zmian. Będzie on podstawą do podejmowania racjonalnych decyzji w zakresie ochrony i utrzymania funkcji przy zapewnieniu dobrego potencjału ekologicznego zbiornika
Cele szczegółowe 1. Budowa interdyscyplinarnego rozwiązania problemów zarządzania zbiornikami retencyjnymi, uwzględniającego jego funkcje i wymagania środowiska, poprzez wypracowanie zasad umożliwiających zachowanie wysokich i uzasadnionych standardów jakości środowiska, oraz opracowanie narzędzi umożliwiających ocenę negatywnych skutków zagrożeń zbiornika spowodowanych ekstremalnymi zjawiskami hydrologicznymi i nadzwyczajnymi zagrożeniami środowiska (poziom produktu). 2. Implementacja opracowanych rozwiązań na zbiorniku Goczałkowice oraz określenie uwarunkowań do zastosowania na innych zbiornikach (poziom produktu i rezultatu). 3. Ustalenie warunków referencyjnych dla zbiorników retencyjnych celem umożliwienia wdrożenia wymagań Ramowej Dyrektywy Wodnej w zakresie ochrony i poprawy potencjału ekologicznego zbiorników (poziom produktu i rezultatu). Obszarem badawczym projektu ZiZOZap jest Zbiornik Goczałkowicki, na którym interdyscyplinarne zespoły specjalistów przeprowadzą monitoring i analizy różnych elementów środowiska. Dane z badań warunków hydrologicznych, hydrogeologicznych i fizykochemicznych wody i osadów dennych oraz sparametryzowane wskaźniki ekologiczne i higieniczne odnoszące się do stanu flory i fauny oraz środowiska przyrodniczego wokół zbiornika zostaną zebrane w zintegrowane bazy danych. Realizatorzy projektu rozpoznają jakie są główne problemy istotne dla optymalnego zarządzania zbiornikiem zaporowym, utworzą system informacyjny wraz z bazą danych. Na podstawie wyników badań i scenariuszy gospodarki wodnej opracują numeryczny model zbiornika zaporowego. Umożliwi on bieżącą ocenę stanu jakościowego i funkcjonalnego zbiornika oraz symulowanie i prognozowanie jego zmian. Procedury, które zostaną opracowane na podstawie szczegółowych badań modelowych na Zbiorniku Zaporowym w Goczałkowicach będzie można wdrożyć na innych zbiornikach zaporowych w kraju, a także w państwach Unii Europejskiej. Zapewni to mocne ugruntowanie Nauki Polskiej w trójkącie wiedzy opartym na bazie nauka + technologia + innowacja oraz zabezpieczenie realizacji programów, których celem jest osiągnięcie rozwoju zrównoważonego przez wpływ na stabilność procesów przyrodniczych i równowagę ekologiczną. W praktyce, system modeli zbiornika ma umożliwić przewidywanie zmian ilościowych i jakościowych zasobów wodnych, wpływających na procesy uzdatniania wody i minimalizację kosztów jej uzdatniania, a także prognozowanie żyzności wód oraz innych zmian w zbiorniku i w otaczających zbiornik ekosystemach. Podjęte działania badawcze umożliwią w przyszłości uzyskanie dobrego stanu środowiska, a także uniknięcie ewentualnych wysokich kar z powodu niewykonania przyjętych zobowiązań unijnych przez instytucje zarządzające zbiornikami zaporowymi. Wypracowany uniwersalny system będzie służyć efektywniejszemu planowaniu i zarządzaniu eksploatacją zbiorników zaporowych, podejmowaniu racjonalnych decyzji tak, aby chronić potencjał ekologiczny zbiorników przy jednoczesnym utrzymaniu ich funkcji. Wymiernymi korzyściami z realizacji projektu będą poprawa zasobów zbiornika jako źródła wody do picia dla Śląska; udoskonalenie ochrony przed skutkami powodzi i suszy oraz zachowanie stałego minimalnego odpływu wód ze zbiornika w warunkach suszy; ochrona wartości przyrodniczych i gospodarki rybackiej zbiornika. Przedstawione zostaną także możliwości wykorzystywania Zbiornika Goczałkowickiego dla rozwoju rekreacji.
Kontekst Projekt dotyczy obszaru całego kraju, a także innych krajów europejskich o podobnym ukształtowaniu terenu i oddziaływaniach klimatycznych, szczególnie tych, które przyjęły prawne zobowiązania wynikające z zapisów Ramowej Dyrektywy Wodnej EU. W świetle zapisów Ramowej Dyrektywy Wodnej, w krajach Unii Europejskiej konieczna jest intensyfikacja działań umożliwiających zrównoważone gospodarowanie zasobami wód w celu uzyskania ich dobrego stanu do 2015 roku. Dotyczy to także podlegających silnej antropopresji zbiorników zaporowych. Europejskie standardy zarządzania tymi akwenami wymagają zachowania dobrego potencjału ekologicznego zasobów wodnych i ekosystemów z nimi związanych, a także wykorzystania wód zbiorników zgodnie z ich funkcją gospodarczą i zapewnienia bezpieczeństwa budowli piętrzącej w warunkach zagrożeń naturalnych i technologicznych. Projekt wiąże się z zapisami wszystkich międzynarodowych konwencji na temat zrównoważonego gospodarowania wodami jak „Berneńska” - o ochronie dzikiej fauny i flory oraz siedlisk naturalnych (1979); „Ptasia” 79/409/EEC - w sprawie ochrony dzikich ptaków (1979); czy „Siedliskowa” (tzw. FFH) 92/43/ECC - w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (1992). Projekt ten spełnia istotne zapotrzebowanie na poprawę w zakresie zintegrowanego i zrównoważonego wykorzystania zasobów wodnych, uwzględnione w priorytetach badawczych obszaru badawczego „Środowisko i Rolnictwo” Krajowego Programu Badań i Prac Rozwojowych w takich działaniach jak: i. Wpływ zagospodarowania i użytkowania terenu na reżim hydrologiczny i jakość wody oraz wykorzystanie retencji glebowej i powierzchniowej w kształtowaniu zasobów wodnych; ii. Gospodarowanie wodą na obszarach cennych przyrodniczo oraz działania dla przywrócenia lub poprawy ich walorów przyrodniczych; iii. Rozwój systemów informacyjnych w zarządzaniu zasobami wodnymi.
Projekt jest realizowany przez Konsorcjum Naukowe:
Partnerzy Strategiczni
Partner Naukowy
Więcej informacji: www.zizozap.pl Zobacz ulotka Dodatkowych informacji o projekcie ZIZOZAP udzielają: prof. Paweł Migula, kierownik projektu, tel. 795495598, e-mail: zizozap@us.edu.pl dr hab. Piotr Łaszczyca, kom. 795 495 579, e-mail: zizozap@us.edu.pl dr Andrzej Woźnica, kom. 795 495 610, e-mail: zizozap@us.edu.pl mgr inż. Wanda Jarosz, kom. 609 770 140, e-mail: jarosz@ietu.katowice.pl
|
|
|
