OCENA RYZYKA ZDROWOTNEGO
Wykaz terminów

Charakterystyka ryzyka - Końcowy etap procesu oceny ryzyka. Polega on na ocenie występowania efektów zdrowotnych w zależności od warunków narażenia; realizowany jest przez połączenie oceny narażenia i zależności dawka-odpowiedź.
Ang. Risk Characterization

Dawka - Ilość substancji chemicznej podana, pobrana lub wchłonięta do organizmu określoną drogą; (mg/kg masy ciała/dzień).
Ang. Dose

Dawka pobrana - Wielkość narażenia, wyrażona ilością substancji, która dostaje się do organizmu, niezależnie od tego czy ulega wchłonięciu, na jednostkę masy ciała, na jednostkę czasu (np. mg substancji/kg masy ciała/dzień).
Ang. Intake

Dawka progowa - Wartość poziomu narażenia (dawka), przy którym nie obserwuje się wystąpienia szkodliwego efektu zdrowotnego. Przyjmuje się, że kancerogeny są substancjami o działaniu bezprogowym, czyli nie można wyznaczyć poziomu narażenia, przy którym nie wystąpi efekt szkodliwy. Oznacza to, że nie istnieje "zerowy" poziom ryzyka nowotworowego.
Ang. Treshhold

Dawka referencyjna(RfD) - Oszacowane, z niepewnością co najmniej rzędu wielkości, dzienne narażenie (na ogół jako dawka pobrana) populacji ludzkiej łącznie z grupami wrażliwymi, które nie powinno spowodować dostrzegalnego ryzyka wystąpienia efektów szkodliwych w ciągu całego życia.
Ang. Reference Dose

Droga narażenia - Droga, jaką chemiczny lub fizyczny czynnik wchodzi w kontakt z organizmem. Wyróżnia się drogę: pokarmową, oddechową, przez skórę.
Ang. Exposure Route

Efekt szkodliwy - Nieodwracalna zmiana biologiczna pojawiająca się w trakcie lub po zakończeniu narażenia. Jest to zaburzenie czynnościowe lub uszkodzenie morfologiczne, które może wpływać na wydolność całego organizmu lub może zmniejszyć jego sprawność w warunkach dodatkowego obciążenia, a także może zwiększyć jego wrażliwość na działanie innych czynników.
Ang. Adverse Effect

Identyfikacja zagrożenia - Część składowa procesu oceny ryzyka; postępowanie oceniające, czy ekspozycja człowieka na badany związek spowoduje wzrost występowania określonych ujemnych efektów zdrowotnych (np. nowotwory, wady wrodzone).
Ang. Hazard Identification

Indeks zagrożenia (HI) - Suma wartości dwóch lub więcej współczynników zagrożenia; obliczana w przypadku narażenia na więcej niż jedną substancję i/lub kilkoma szlakami. W przypadku addytywnego działania substancji, jeśli suma ta jest większa od jedności, to łączne narażenie może spowodować szkodliwe efekty zdrowotne.
Ang. Hazard Index

Informacja o ryzyku - Proces wzajemnego współdziałania jednostek, grup i instytucji w wymianie informacji i opinii o istocie, wielkości ryzyka, możliwości jego zaakceptowania oraz sposobach zarządzania ryzykiem.
Ang. Risk Communication

Kancerogen - Czynnik chemiczny, fizyczny lub biologiczny zdolny do zwiększania częstości występowania nowotworów złośliwych.
Ang. Carcinogen

Kancerogeneza - Proces przekształcania się komórek prawidłowych w komórki nowotworowe wraz z ich rozrostem, prowadzącym do nowotworu.
Ang. Carcinogenesis

Narażenie - Kontakt organizmu z czynnikiem chemicznym lub fizycznym. Podczas narażenia dochodzi do przenikania do organizmu czynników fizycznych lub wchłaniania czynników chemicznych, dających się określić ilościowo.
Ang. Exposure

Narażenie przewlekłe - Wielokrotne lub ciągłe narażenie na substancję chemiczną lub czynnik fizyczny, trwające przez większą część życia danego gatunku.
Ang. Chronic Exposure

Ocena narażenia - Określenie lub oszacowanie (jakościowe lub ilościowe) wielkości, częstości, czasu trwania i dróg narażenia.
Ang. Exposure Assessment

Ocena ryzyka zdrowotnego - Proces polegający na jakościowej i ilościowej charakterystyce prawdopodobieństwa wystąpienia negatywnych skutków zdrowotnych u człowieka lub w populacji, w wyniku narażenia na określony czynnik szkodliwy. Proces oceny ryzyka można podzielić na cztery etapy: 1-identyfikacja zagrożenia, 2-ocena zależności dawka-odpowiedź, 3-ocena narażenia, 4-charakterystyka ryzyka
Ang. Risk Assessment

Ocena zależności dawka-odpowiedź - Etap w procesie oceny ryzyka zdrowotnego, który polega na scharakteryzowaniu relacji między dawką substancji pobranej lub wchłoniętej, a wystąpieniem ujemnych efektów zdrowotnych w populacji narażonej oraz oszacowanie występowania tychże efektów, jako funkcji narażenia na tę substancję. Ocena relacji dawka-odpowiedź wymaga zazwyczaj ekstrapolacji z wysokich do niskich dawek oraz ze zwierząt do ludzi.
Ang. Dose-Response Assessment

Przyrost ryzyka w okresie życia - Dodatkowe ryzyko lub względny przyrost ryzyka, ponoszonego przez całe życie osobnika, spowodowany narażeniem na substancję toksyczną.
Ang. Excess Lifetime Risk

Ryzyko - Prawdopodobieństwo (p) wystąpienia negatywnych skutków zdrowotnych (np. nowotworu) w wyniku narażenia na określony czynnik szkodliwy (0 Ang. Risk

Ryzyko docelowe - Wartość uzyskana z połączenia informacji o toksyczności substancji i narażeniu, służąca do obliczenia wielkości stężenia danej substancji w danym nośniku (np. gleba), wystarczającej dla ochrony zdrowia człowieka oraz środowiska. Dla związków kancerogennych, ryzyko docelowe wynosi 10-6; dla związków niekancerogennych jest to współczynnik zagrożenia HQ=1.
Ang. Target Risk

Ryzyko jednostkowe - Wielkość dodatkowego ryzyka kancerogennego, które może wystąpić w okresie całego życia, w wyniku ciągłego, stałego narażenia na dany czynnik, występujący w powietrzu w stężeniu 1 g/m3 lub w wodzie w stężeniu 1 g/l.
Ang. Unit Risk

Stężenia obliczone w oparciu o ryzyko - Wielkości stężeń dla poszczególnych związków chemicznych, które odpowiadają określonemu poziomowi ryzyka kancerogennego (np.10-6,10-4) lub współczynnikowi zagrożenia (HQ), lub indeksowi zagrożenia (HI) (np. < lub = 1).
Ang. Risk-based Concentrations

Szlak narażenia - Droga czynnika chemicznego lub fizycznego od źródła do organizmu narażonego. Opisuje sposób, w jaki człowiek lub populacja jest narażona na dany czynnik. Obejmuje opis źródła, miejsca i dróg narażenia. W przypadku, gdy źródło narażenia nie znajduje sie w miejscu narażenia, zostają wskazane nośniki narażenia (np. powietrze).
Ang. Exposure Pathway

Toksyczna substancja - Substancja powodująca szkodliwe efekty w organizmach żywych.
Ang. Toxic Substance

Współczynnik nachylenia (SF) - Tangens kąta nachylenia krzywej zależności dawka-odpowiedź w zakresie niskich dawek. Jeżeli nie można założyć liniowego przebiegu tej zależności w niskim zakresie dawek, to współczynnik nachylenia określa przebieg krzywej od dawki "zero" (i zerowego ryzyka dodatkowego) do dawki powodującej 1% ryzyka dodatkowego. Jednostką współczynnika nachylenia jest zwykle (mg/kg/dzień)-1.
Ang. Slope Factor

Współczynnik zagrożenia (HQ) - Stosunek wielkości narażenia na daną substancję toksyczną do dawki referencyjnej wyznaczonej dla tej substancji, reprezentującej ten sam okres narażenia (np. narażenie przewlekłe).
Ang. Hazard Quotient

Zagrożenie - Potencjalna lub rzeczywista zdolność do wywołania jakiegokolwiek uszkodzenia zdrowia lub śmierci człowieka; możliwość szkodliwego działania substancji potencjalnie toksycznej, będąca wynikiem jej właściwości toksycznych i określonych warunków narażenia.
Ang. Hazard

Zarządzanie ryzykiem - Proces podejmowania decyzji łączący aspekty polityczne, socjalne, ekonomiczne oraz uwarunkowania techniczne z wynikami oceny ryzyka. Celem jest tworzenie, analizowanie i porównywanie różnych prawnych rozwiązań zmierzających do wyboru rozwiązania optymalnego.
Ang. Risk Management



IETU Home Page

Marek Łuczyński