Projekt
ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ŚRODOWISKA 
z dnia  ...................... 
 
w sprawie rodzajów i zakresu opracowań ekofizjograficznych

 

Na podstawie art. 72 ust. 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627) zarządza się co następuje:

§ 1

Opracowanie ekofizjograficzne, zwane dalej "opracowaniem", sporządza się przed podjęciem prac nad projektem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz projektem planu zagospodarowania przestrzennego województwa, w celu:
1) dostosowania funkcji, struktury i intensywności zagospodarowania przestrzennego do uwarunkowań przyrodniczych, 
2) zapewnienia trwałości podstawowych procesów przyrodniczych na obszarze objętym dokumentem planistycznym,
3) zapewnienia warunków odnawialności zasobów środowiska,
4) eliminowania lub ograniczania zagrożeń i negatywnego oddziaływania na środowisko,
5) ustalenia kierunków rekultywacji obszarów zdegradowanych.

§ 2

Rozróżnia się następujące rodzaje opracowań: 
1) podstawowe, wykonywane na potrzeby projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz projektu planu zagospodarowania przestrzennego województwa dla obszaru objętego tym planem, 
2) problemowe, wykonywane w przypadku konieczności bardziej szczegółowego rozpoznania cech wybranych elementów przyrodniczych lub określenia wielkości 
i zasięgów konkretnych zagrożeń środowiska i zdrowia ludzi, dla obszaru, który nie musi pokrywać się z zasięgiem opracowania podstawowego.
 

§ 3

1. Opracowania, o których mowa w § 2, zawierające aktualne informacje o środowisku, składają się z części:

1) kartograficznej, sporządzonej na aktualnych mapach z naniesioną sytuacją topograficzną i poziomicami, w tej samej skali, w której ma być sporządzany dokument planistyczny; w przypadku sporządzania opracowania problemowego dopuszcza się stosowanie innej skali,
2) opisowej.
2. Część kartograficzna opracowania podstawowego, o której mowa w ust. 1 pkt 1, składa się z map analitycznych, charakteryzujących przestrzenną zmienność i cechy poszczególnych elementów przyrodniczych oraz syntetycznych map kompleksowych ocen i waloryzacji, o których mowa w § 5; treść map uzależniona jest od specyfiki środowiska i problematyki sporządzanego dokumentu planistycznego.
3. Zakres treści części kartograficznej opracowania problemowego, o której mowa w ust. 1 pkt 1, wynika z analizowanej problematyki wybranych elementów przyrodniczych lub określenia wielkości i zasięgów konkretnych zagrożeń środowiska i zdrowia ludzi.

§ 4

Opracowania, o których mowa w § 2, wykonywane są na podstawie kompleksowych badań i pomiarów terenowych, analizy danych teledetekcyjnych, archiwalnych materiałów kartograficznych, planistycznych, inwentaryzacyjnych i studialnych, a w szczególności: dokumentacji hydrogeologicznych i dokumentacji geologiczno-inżynierskich, dokumentacji geologicznych złóż kopalin, opracowań warunków korzystania z wód dorzecza, map glebowo-rolniczych, planów urządzania lasów, planów ochrony rezerwatów przyrody, parków narodowych i krajobrazowych, dokumentacji różnych form ochrony przyrody, dokumentacji uzdrowisk oraz rejestru zabytków, ewidencji dóbr kultury i innych materiałów dokumentujących obiekty kulturowe i stanowiska archeologiczne, 

§ 5

Opracowanie podstawowe, o którym mowa w § 2 pkt 1 obejmuje:
1) rozpoznanie i charakterystykę stanu i funkcjonowania środowiska, udokumentowane i zinterpretowane przestrzennie w zakresie:

a) poszczególnych elementów przyrodniczych i ich wzajemnych powiązań oraz procesów zachodzących w środowisku, 
b) dotychczasowych zmian w środowisku,
c) struktury przyrodniczej obszaru, w tym różnorodności biologicznej,
d) powiązań przyrodniczych obszaru z jego szerszym otoczeniem,
e) zasobów przyrodniczych i ich ochrony prawnej,
f) walorów krajobrazowych i ich ochrony prawnej, 
g) jakości środowiska oraz jego zagrożeń wraz z identyfikacją źródeł tych zagrożeń,
2) diagnozę stanu i funkcjonowania środowiska, w szczególności:
a) ocenę odporności środowiska na degradację oraz zdolności do regeneracji,
b) ocenę stanu ochrony i użytkowania zasobów przyrodniczych, w tym różnorodności biologicznej,
c) ocenę stanu zachowania walorów krajobrazowych oraz możliwości ich kształtowania, 
d) ocenę zgodności dotychczasowego użytkowania i zagospodarowania obszaru 
z cechami i uwarunkowaniami przyrodniczymi,
e) ocenę charakteru i intensywności zmian zachodzących w środowisku, 
f) ocenę stanu środowiska oraz jego zagrożeń i możliwości ich ograniczenia, 
3) wstępną prognozę dalszych zmian zachodzących w środowisku, polegającą na określeniu kierunków i możliwej intensywności niepożądanych przekształceń i degradacji środowiska, które może powodować dotychczasowe użytkowanie i zagospodarowanie,

4) określenie przyrodniczych predyspozycji do kształtowania struktury funkcjonalno-przestrzennej, polegające w szczególności na wskazaniu obszarów, które pełnić powinny przede wszystkim funkcje przyrodnicze,

5) ocenę przydatności środowiska, polegającą na określeniu możliwości rozwoju i ograniczeń dla różnych rodzajów użytkowania i form zagospodarowania obszaru,

6) określenie uwarunkowań ekofizjograficznych, formułowanych w postaci wniosków      z analiz i ocen, o których mowa w pkt 1-5, stosownie do przedmiotu i skali sporządzanego dokumentu planistycznego, które w szczególności obejmują:

a) określenie przydatności poszczególnych terenów do rozwoju funkcji użytkowych,     a w szczególności: mieszkaniowej, przemysłowej, wypoczynkowo - rekreacyjnej, rolniczej, leśnej, uzdrowiskowej,
b) wskazanie terenów, których użytkowanie i zagospodarowanie, z uwagi na cechy zasobów środowiska i ich rolę w strukturze przyrodniczej obszaru, powinno być podporządkowane potrzebom zapewnienia prawidłowego funkcjonowania środowiska i zachowania różnorodności biologicznej,
c) określenie ograniczeń wynikających z konieczności ochrony zasobów środowiska lub występowania uciążliwości i zagrożeń środowiska oraz  wskazanie obszarów, na których ograniczenia te występują.


§ 6

1. Opracowanie problemowe, o którym mowa w § 2 pkt 2, obejmuje rozszerzenie lub uszczegółowienie rozpoznania i charakterystyki:

1) stanu i funkcjonowania wybranych elementów przyrodniczych, udokumentowanych i zinterpretowanych przestrzennie, w szczególności stanowiących o wrażliwości i odporności na możliwe oddziaływanie planowanego sposobu zagospodarowania, wynikających ze specyfiki regionalnej,
2) możliwych zagrożeń wybranych elementów przyrodniczych, wynikających z  planowanego sposobu zagospodarowania.


§ 7

Szczegółowy zakres opracowań, o których mowa w § 2, dostosowuje się do przedmiotu sporządzanego dokumentu planistycznego oraz stanu i specyfiki środowiska analizowanego obszaru objętego planem.

§ 8

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od daty ogłoszenia.


 
 

UZASADNIENIE

Projekt rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie rodzajów i zakresu opracowań ekofizjograficznych został przygotowany na podstawie delegacji zawartej w art. 72 ust. 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz. 627).
Rozporządzenie określa rodzaje i zakres opracowań ekofizjograficznych sporządzanych 
na potrzeby prac planistycznych w zakresie zagospodarowania przestrzennego (w tym planów zagospodarowania przestrzennego, studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy).
Obecna praktyka dowodzi, że bardzo często projekty planów zagospodarowania przestrzennego sporządzane są bez odpowiedniej i aktualnej informacji przyrodniczej, charakteryzującej przestrzeń, która ma w przyszłości podlegać przekształceniom. Powoduje to również, że prognozy oddziaływania na środowisko projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego są sporządzane bez prawidłowo opracowanej diagnozy  środowiska przyrodniczego, co z kolei  w konsekwencji wpływa na małą skuteczność istniejącego systemu powiązania planów z  prognozami.
Rozstrzygnięcia zawarte w cytowanym wyżej art. 72 ust. 4 i 5 ustawy - Prawo ochrony środowiska mają kapitalne znaczenie dla:

- stworzenia podstaw do autentycznej, a nie tylko wyłącznie deklaratywnej realizacji zasad zrównoważonego rozwoju w planowaniu przestrzennym,
- zmniejszenia stopnia niepewności prognoz oddziaływania na środowisko projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, poprzez zapewnienie odpowiedniej diagnozy stanu środowiska,
- zapoczątkowania tworzenia przez władze samorządowe lokalnych systemów informacji geograficznej (przestrzennej) o środowisku, których wykorzystaniem zainteresowany będzie znacznie szerszy krąg  osób i instytucji, nie tylko z kręgów środowisk planistycznych.
Opracowanie ekofizjograficzne jest dokumentacją sporządzaną przed przystąpieniem 
do prac planistycznych i ma służyć uwzględnieniu uwarunkowań przyrodniczych 
w konstruowaniu projektu planu zagospodarowania przestrzennego. Odpowiednia charakterystyka i ocena stanu środowiska jest również podstawą merytoryczną konstruowania prognozy oddziaływania na środowisko projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a jednocześnie treścią początkowego etapu prac nad tą prognozą. 
Wykonanie opracowania ekofizjograficznego zapewnia możliwości dysponowania tą samą bazą informacyjną o środowisku przyrodniczym i jego zagrożeniach zarówno przez autora projektu planu zagospodarowania przestrzennego, jak i przez autorów prognozy. Bazę tę będzie stanowiło opracowanie ekofizjograficzne podstawowe - zawierające pełną informację o poszczególnych elementach środowiska, ich wzajemnych powiązaniach oraz zagrożeniach, oraz problemowe - w przypadku konieczności rozszerzenia informacji o środowisku ze względu na ich szczególną ważność dla rozstrzygnięć planistycznych.
Opracowania planistyczne  z zakresu zagospodarowania przestrzennego są najbardziej pożądanym obszarem wykorzystania opracowań ekofizjograficznych, ponieważ stanowią źródło obowiązującego prawa miejscowego, a tym samym podstawę decyzji administracyjnych. Jest to zatem najskuteczniejszy środek realizacji określonej części polityki środowiskowej. Jakość tych decyzji, jak i powodowane przez nie konsekwencje w środowisku mają charakter pierwotny do wszystkich innych działań. Jednakże pole możliwego wykorzystania dokumentacji ekofizjograficznych jest znaczne szersze niżby wynikało to z definicji "opracowania ekofizjograficznego" zawartego w ustawie. Rolę tych opracowań należy widzieć także poprzez pryzmat nieuniknionej budowy systemu informacji o środowisku i opracowywanego aktualnie przez Instytut Geodezji i Kartografii, krajowego systemu informacji przestrzennej.
Informacje zawarte w opracowaniu ekofizjograficznym, oprócz wykorzystania ich 
w procesie prac planistycznych z zakresu zagospodarowania przestrzennego, będą poszukiwane i niezbędne w:
- przeprowadzaniu postępowań w sprawie ocen oddziaływania na środowisko konkretnych przedsięwzięć lokalizowanych na terenie gminy,
- opracowywaniu programów ochrony środowiska, 
- opracowywaniu polityk, strategii i programów, o których mowa w przepisach szczególnych.
Będą zatem wykorzystywane we wszystkich przypadkach, w których jednym z istotnych czynników gwarantujących prawidłowość rozstrzygnięć w sferze polityk, strategii, planów i programów, a w szczególności stanowiących podstawę wdrażania zasady zrównoważonego rozwoju, jest precyzyjna diagnoza stanu środowiska na obszarze, którego dotyczy polityka, strategia, plan lub program.
W związku z wejściem w życie rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu opracowań ekofizjograficznych przewiduje się, że koszty przygotowania planu zagospodarowania przestrzennego wzrosną o około 20%, w porównaniu z kosztami sporządzenia planu bez wykonanego wcześniej opracowania ekofizjograficznego.
Przedstawiony powyżej szacunek kosztów ulegnie pomniejszeniu na skutek zmniejszenia pracochłonności, a tym samym i kosztów wykonywania prognoz oddziaływania na środowisko projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, ponieważ opracowanie ekofizjograficzne w znacznym stopniu stanowi dla nich podstawową bazę informacyjną.