Projekt 
5 marca 2002 r.
Pos-90-3-c
R O Z P O R Z Ą D Z E N I E
MINISTRA ŚRODOWISKA

z dnia ......................
 

w sprawie sposobów, metod i zakresu dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu, górnych i dolnych progów oszacowania dla substancji o ustalonych poziomach dopuszczalnych oraz metodyk referencyjnych modelowania jakości powietrza.




Na podstawie art. 90 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, Nr 115, poz. 1229)   zarządza się, co następuje:
 
 

§1

Rozporządzenie określa:
1) sposoby, metody i zakres dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu,
2) zakresy wymaganych pomiarów, z podziałem na pomiary ciągłe oraz okresowe w zależności od podziału na strefy, 
3) przypadki, gdy ocena jakości powietrza może być dokonywana na podstawie kombinacji metod pomiarowych i modelowania oraz wyłącznie na podstawie metod modelowania lub innych metod szacowania w zależności od podziału na strefy, 
4) górne i dolne progi oszacowania dla substancji o ustalonych poziomach dopuszczalnych, sposób ich określania oraz dopuszczalne częstości ich przekroczeń, 
5) minimalną liczbę stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów:
a) poziomów substancji w powietrzu wprowadzanych w sposób niezorganizowany lub z małych instalacji,
b) poziomów substancji w powietrzu wprowadzanych z dużych instalacji,
c) poziomów substancji w powietrzu ze względu na ochronę roślin,
6) kryteria lokalizacji punktów poboru próbek substancji przy prowadzeniu pomiarów z uwagi na:
a) ochronę zdrowia ludzi,
b) ochronę roślin,
c) oddziaływanie transportu,
7) sposób wyboru punktów pomiarowych,
8) metodyki referencyjne.
 


Rozdział I
Sposoby, metody i zakres dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu

§ 2

1. Oceny poziomu substancji w powietrzu w strefach, o których mowa w art. 89 ust. 1 i 92 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, Nr 115, poz. 1229), dokonuje się w odniesieniu do dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu powiększonych o margines tolerancji, dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu określonych dla terenu kraju ze względu na zdrowie ludzi oraz ze względu na ochronę roślin, a także w odniesieniu do alarmowych poziomów niektórych substancji.
2. W przypadku oceny poziomu substancji w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi wykorzystuje się w szczególności wyniki pomiarów z punktów poboru próbek substancji spełniających kryteria lokalizacji określone w § 8 ust.1. 
3. W przypadku oceny poziomu substancji w powietrzu ze względu na ochronę roślin wykorzystuje się w szczególności wyniki pomiarów z punktów poboru próbek substancji spełniających kryteria lokalizacji określone w § 8 ust.2.
4. Oceny poziomu substancji w powietrzu dla obszarów ochrony uzdrowiskowej oraz parków narodowych dokonuje się w odniesieniu do dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu określonych dla tych obszarów, wykorzystując wyniki pomiarów z punktów poboru próbek substancji spełniających kryteria lokalizacji, określone odpowiednio w § 8 ust.1 oraz w § 8 ust.2.

§ 3

1. Oceny poziomu substancji w powietrzu w strefach, w których poziom substancji przekracza górny próg oszacowania, dokonuje się na podstawie pomiarów ciągłych rozumianych jako pomiary automatyczne lub jako pomiary manualne prowadzone w sposób systematyczny, odpowiednio do referencyjnych metodyk, określonych w załączniku nr 6 do niniejszego rozporządzenia, w stałych punktach pomiarowych, z zastrzeżeniem §6 ust.1. Dla ocen tych można dodatkowo wykorzystać metody modelowania.
2. Oceny poziomu substancji w powietrzu w strefach, w których poziom substancji nie przekracza górnego progu oszacowania, dokonuje się na podstawie kombinacji pomiarów w stałych punktach pomiarowych i metod modelowania lub innych technik szacowania, w szczególności pomiarów okresowych i szacunków obiektywnych na podstawie analizy emisji, z zastrzeżeniem ust. 4.
3. Oceny poziomu substancji w powietrzu w strefach, w których poziom substancji nie przekracza dolnego progu oszacowania, mogą być wykonane wyłącznie na podstawie metodyk modelowania lub innych technik szacowania, w szczególności pomiarów okresowych i szacunków obiektywnych na podstawie analizy emisji, z zastrzeżeniem ust. 4. 
4. Oceny poziomu dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i ozonu na terenie aglomeracji o liczbie mieszkańców większej niż 250 tys., zwanej dalej aglomeracją, dokonuje się na podstawie pomiarów ciągłych w stałych punktach pomiarowych.
 


Rozdział II
Górne i dolne progi oszacowania dla substancji o ustalonych poziomach dopuszczalnych
 
 

§ 4

1. Górne i dolne progi oszacowania dla dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, pyłu PM10 (pył o średnicy aerodynamicznej ziaren do 10 ľm), ołowiu, tlenku węgla, benzenu i ozonu oraz dopuszczalne częstości ich przekraczania, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. 
2. Próg oszacowania dla dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, pyłu PM10, ołowiu, tlenku węgla i benzenu uznaje się za dotrzymany jeżeli podczas pięciu poprzednich lat był on przekraczany najwyżej w ciągu trzech lat. 
3. W przypadku braku danych pomiarowych z okresu poprzednich pięciu lat, do określenia dotrzymania progu oszacowania, o którym mowa w ust. 2, wykorzystuje się dane z krótszego okresu pomiarowego, jeżeli pomiary były prowadzone w czasie i w miejscach o najwyższych poziomach substancji w powietrzu,  w połączeniu z wynikami inwentaryzacji emisji i modelowania.

Rozdział III
Metodyki referencyjne
 
 

§ 5

1. Minimalną liczbę stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów poziomów dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, pyłu PM10, ołowiu, tlenku węgla i benzenu w powietrzu, w strefach, w których substancje te wprowadzane są w sposób niezorganizowany lub z małych instalacji, rozumianych jako wymagające pozwolenia instalacje zaliczane do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których raport o oddziaływaniu na środowisko może być wymagany, określa załącznik nr 2 do rozporządzenia. Jeżeli w strefie substancje te wprowadzane są także z dużych instalacji rozumianych jako instalacje mogące znacząco oddziaływać na środowisko, dla których wymagany jest raport o oddziaływaniu na środowisko, przynajmniej jeden punkt pomiarowy powinien być zlokalizowany w miejscu największego oddziaływania tych instalacji. 
2. Przy prowadzeniu pomiarów poziomów dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, pyłu PM10, ołowiu, tlenku węgla i benzenu w powietrzu, w strefach, w których substancje te wprowadzane są z dużych instalacji, o których mowa w ust. 1, ust. 1 stosuje się odpowiednio, z tym że przynajmniej jeden punkt pomiarowy powinien być zlokalizowany w miejscu największego oddziaływania instalacji. 
3. Minimalna liczba stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów poziomów dwutlenku siarki i dwutlenku azotu w powietrzu ze względu na ochronę roślin wynosi:
1) 1 na 20000 km2 jeśli poziomy tych substancji w powietrzu przekraczają górny próg oszacowania, 
2) 1 na 40000 km2 jeśli poziomy tych substancji w powietrzu nie przekraczają górnego progu oszacowania i są wyższe od dolnego progu oszacowania.
4. Minimalna liczba stałych punktów pomiarowych, o których mowa w ust. 1-3 dotyczy przypadku, gdy pomiary stanowią jedyne źródło informacji o jakości powietrza. 
 
 

§ 6

1. Minimalną liczbę stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów poziomu ozonu w powietrzu, gdy pomiary stanowią jedyne źródło informacji, określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.
2. W strefach, w których pomiary poziomów ozonu są wymagane prowadzi się również pomiary ciągłe poziomów dwutlenku azotu i tlenku azotu w powietrzu, ale liczba punktów pomiarowych dla prowadzenia pomiarów dwutlenku azotu i tlenku azotu może być o połowę mniejsza niż określona w załączniku nr 3 do rozporządzenia.
3. Jeżeli w strefie jest tylko jeden stały punkt pomiarowy, muszą być równocześnie prowadzone pomiary poziomów dwutlenku azotu i tlenku azotu, za wyjątkiem stacji pomiaru tła wiejskiego.

§ 7

Jeżeli w strefach, w których pomiary poziomów substancji w powietrzu w stałych punktach pomiarowych są wymagane, a wyniki pomiarów są uzupełniane danymi z innych źródeł takich jak inwentaryzacje emisji, pomiary okresowe, metody modelowania, to liczba stałych punktów pomiarowych może być mniejsza niż określona w § 5 i § 6, ale wystarczająca, aby przy zastosowaniu również innych metod dokonać rzetelnej oceny poziomów substancji w powietrzu. 

§ 8

1. Punkty poboru próbek substancji, przy prowadzeniu pomiarów poziomów dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, pyłu PM10, ołowiu, tlenku węgla i benzenu w powietrzu z uwagi na ochronę zdrowia ludzkiego powinny być zlokalizowane tak, aby:
1) dostarczały danych z obszarów stref, o najwyższych poziomach substancji w powietrzu, na które ludność będzie narażona przez okres odpowiedni do okresu uśredniania wyników pomiarów, dla którego określono dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu,
2) dostarczały danych z innych niż określone w pkt 1 obszarów stref, dotyczących  narażenia ogółu ludności,
3)  były reprezentatywne dla:
a) obszaru o powierzchni co najmniej 200 m2 w przypadku pomiarów prowadzonych z uwagi na oddziaływanie transportu, 
b) obszaru o powierzchni kilku km2 w przypadku pomiarów tła miejskiego,
c) podobnych lokalizacji nie znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie.
2. Punkty poboru próbek substancji, przy prowadzeniu pomiarów poziomów dwutlenku siarki i tlenków azotu w powietrzu z punktu widzenia ochrony roślin powinny być:
1) zlokalizowane w odległości ponad 20 kilometrów od aglomeracji lub ponad 5 kilometrów od innych obszarów zabudowanych, instalacji i głównych szlaków komunikacyjnych
2) reprezentatywne dla obszaru o powierzchni  co najmniej 1000 km2. 
3. Punkty poboru próbek substancji, przy prowadzeniu pomiarów z uwagi na oddziaływanie transportu powinny być lokalizowane tak, aby:
1) w przypadku dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, pyłu PM10, ołowiu, tlenku węgla i benzenu, znajdowały się co najmniej 25 metrów od krańca głównych skrzyżowań i co najmniej 4 metry od środka najbliższego pasa jezdni,
2) w przypadku dwutlenku azotu i tlenku węgla czerpnia znajdowała się nie dalej niż 5 metrów od krawężnika najbliższej jezdni,
3) w przypadku pyłu, ołowiu i benzenu, czerpnia reprezentowała jakość powietrza na linii zabudowy.
4. Kryteria określania lokalizacji punktów pomiarowych do oceny poziomu ozonu, określa załącznik nr 4 do rozporządzenia.

§ 9

Punkty poboru próbek substancji powinny być zlokalizowane w taki sposób, aby:
1) przepływ powietrza wokół czerpni nie był ograniczony żadnymi przeszkodami, 
2) czerpnia była umieszczona w odległości kilku metrów od budynków, drzew i innych przeszkód, z tym że:
a) w przypadku dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, pyłu PM10, ołowiu, tlenku węgla i benzenu w odległości przynajmniej 0,5 metra od najbliższego budynku, jeżeli reprezentuje jakość powietrza na linii zabudowy,
b) w przypadku ozonu w odległości nie mniejszej niż dwukrotna różnica wysokości przeszkody i wysokości umieszczenia czerpni,
3) czerpnia znajdowała się na wysokości od 1,5 metra do 4 metrów powyżej poziomu gruntu, z zastrzeżeniem pkt 4,
4) czerpnia może zostać usytuowana wyżej (do 8 metrów), w szczególności jeżeli punkt poboru próbek ma być reprezentatywny dla większego obszaru,
5) uniknąć ponownego zasysania przez czerpnię powietrza odprowadzanego z punktu pomiarowego,
6) uniknąć bezpośredniego zasysania przez czerpnię substancji przed ich dostatecznym wymieszaniem  z powietrzem, 
7) w przypadku ozonu czerpnia znajdowała się w odległości większej niż 10 metrów od najbliższej drogi, w odległości tym większej, im większe jest natężenie ruchu drogowego.


§ 10

Pomiary poziomów substancji-prekursorów ozonu w powietrzu, obejmujące co najmniej tlenki azotu, tlenek węgla i lotne związki organiczne wymienione w załączniku nr 5 do rozporządzenia, prowadzi się w co najmniej jednym punkcie pomiarowym w kraju. 


§ 11

Pomiary poziomu pyłu PM2,5 (pył o średnicy aerodynamicznej ziaren do 2,5 ?m) w powietrzu prowadzi się w co najmniej jednym punkcie pomiarowym w aglomeracji.


§ 12

Metodyki referencyjne poboru próbek i analiz poziomów substancji oraz wymagania odnośnie sposobów oceny poziomów substancji, w tym modelowania jakości powietrza, określa załącznik nr 6 do rozporządzenia. 


§ 13

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
 
Minister Środowiska
w porozumieniu Minister Zdrowia
 
 
Załączniki do rozporządzenia
Ministra Środowiska 
z dnia.............. (poz. ........)

 
Załącznik nr 1
Górne i dolne progi oszacowania dla dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, pyłu PM10, ołowiu, tlenku węgla, benzenu i ozonu oraz dopuszczalne częstości ich przekraczania.
lp.
Nazwa substancji
Okres uśredniania wyników pomiarów
Dopuszczalny poziom substancji w powietrzu
[w m g/m3]
Górny próg oszacowania
Dolny próg oszacowania
% poziomu dopuszczalnego (wartość w mg/m3)
dopuszczalna częstość przekroczeń w roku kalendarzowym
% poziomu dopuszczalnego (wartość w mg/m3)
dopuszczalna częstość przekroczeń w roku kalendarzowym
1
benzen rok kalendarzowy
5 a)
70
( 3,5 )
-
40
( 2 )
-
2
dwutlenek azotu jedna godzina
200 a)
70
( 140 )
18 razy
50
( 100 )
18 razy
rok kalendarzowy
40 a)
80
( 32 )
-
65
( 26 )
-
tlenki azotu  rok kalendarzowy
40 b)
do 31.12.2002
30 b)
od 1.01.2003
60
(24)
80
( 24 )
-
65
( 19,5 )
-
3
dwutlenek siarki 24 godziny
150 a)
do 31.12.2004
125 a)
od 1.01.2005
50
(75)
60
( 75 )
3 razy
40
( 50 )
3 razy
rok kalendarzowy
40 b)
do 31.12.2002
20 b)
od 1.01.2003
30
(12)
60
( 12 )
-
40
( 8 )
-
4
ołów rok kalendarzowy
0,5 a)
70
( 0,35 )
-
50
( 0,25 )
-
5
ozon 8 godzin
120 a) 
100
( 120 )
-
-
-
okres wegetacyjny
(1.V-31.VII)

24 000 b) 
m g/m3.h

25
( 6000 mg/m3.h)
-
-
-
6
pył zawieszony PM10  24 godziny
50 a)
60
( 30 )
7 razy 
40
( 20 )
7 razy 
rok kalendarzowy
40 a)
35
( 14 )
-
25
( 10 )
-
7
tlenek węgla 8 godzin
10 000 a) 
70
( 7 000 )
-
50
( 5 000 )
-
a) poziom dopuszczalny dla punktów pomiarowych zlokalizowanych ze względu na ochronę zdrowia ludzi,
b) poziom dopuszczalny dla punktów pomiarowych zlokalizowanych ze względu na ochronę roślin,
 
 
 
 
Załącznik nr 2


Minimalna liczba stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów poziomów dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenków azotu, pyłu PM10, ołowiu, tlenku węgla i benzenu w powietrzu, w strefach, w których substancje te wprowadzane są w sposób niezorganizowany lub z małych instalacji
 

Liczba mieszkańców strefy w tysiącach
Poziom substancji w powietrzu przekracza górny próg oszacowania1)
Poziom substancji w powietrzu znajduje się pomiędzy górnym a dolnym progiem oszacowania
Dla SO2 i NO2 w aglomeracjach, w których poziomy nie przekraczają dolnego progu oszacowania
0 - 249
1
1
-
250 - 499
2
1
1
500 - 749
2
1
1
750 - 999
3
1
1
1000 - 1499
4
2
1
1500 - 1999
5
2
1
2000 - 2749
6
3
2
2750 - 3749
7
3
2
3750 - 4749
8
4
2
4750 - 5999
9
4
2
> 6000
10
5
3

1) W przypadku dwutlenku azotu, pyłu PM10, benzenu i tlenku węgla należy uwzględnić przynajmniej jeden punkt pomiaru tła miejskiego i jeden do oceny poziomu substancji w rejonie oddziaływania ruchu drogowego, z tym że w przypadku benzenu i tlenku węgla, pod warunkiem, że nie spowoduje to zwiększenia liczby punktów poboru próbek.
 
 
 

Załącznik nr 3
Minimalna liczba stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów poziomu ozonu w powietrzu, gdy pomiary stanowią jedyne źródło informacji.
 
Populacja aglomeracji
lub strefy
(w tysiącach)
Aglomeracje
(stanowisko miejskie i podmiejskie)1)
Inne strefy
(stanowisko podmiejskie
i wiejskie)1)
Stanowisko wiejskie (tło)
0 - 249
-
-
1 stacja/25.000 km2
250 - 499
1
1
jako średnia gęstość
500 - 999
2
2
we wszystkich strefach
1000 - 1499
3
3
w kraju
1500 - 1999
3
4
 
2000 - 2749
4
5
 
2750 - 3750
5
6
 
> 3750
1 dodatkowa stacja na 2 miliony mieszkańców 1 dodatkowa stacja na 2 miliony mieszkańców  

1) Przynajmniej jedno stanowisko podmiejskie, w miejscu gdzie występuje największe narażenie ludności. W przypadku aglomeracji przynajmniej połowę powinny stanowić stanowiska podmiejskie.

 
 

Załącznik nr 4
Kryteria określania lokalizacji punktów pomiarowych do oceny poziomu ozonu.
 
Kryteria lokalizacji punktu poboru próbek przy prowadzeniu pomiarów poziomu ozonu w powietrzu z uwagi na:
1. ochronę zdrowia ludzi:
- stanowisko miejskie- uwzględnia ocenę narażania ludności na ozon, zlokalizowane na obszarach z dużą gęstością zaludnienia i stosunkowo wysokimi stężeniami ozonu, reprezentuje obszar kilku km 2, zlokalizowane z dala od wpływu źródeł emisji lokalnych takich jak ruch samochodowy, stacje benzynowe itp., w miejscach dobrze przewietrzanych, na obszarach takich jak osiedla i tereny handlowe miast, parki     (z dala od drzew), szerokie ulice i skwery z bardzo ograniczonym ruchem samochodów lub zamknięte dla ruchu ulicznego, obszary otwarte, boiska, tereny sportowe i rekreacyjne.
2. ochronę zdrowia ludzi i roślin:
- stanowisko podmiejskie- uwzględnia ocenę narażania ludności i roślin na obrzeżach aglomeracji, tam gdzie poziomy ozonu wykazują wartości najwyższe, reprezentuje obszar kilkudziesięciu km2, zlokalizowane w pewnej odległości od obszaru emisji maksymalnych, po stronie zawietrznej dla dominującego kierunku lub kierunków wiatru występujących w warunkach sprzyjających do powstawania wysokich stężeń ozonu, w miejscach pobytu ludzi oraz występowania wrażliwych upraw lub naturalnych ekosystemów zlokalizowanych na obrzeżach aglomeracji narażonych na wysokie poziomy ozonu, po nawietrznej stronie miasta w obszarach podmiejskich w celu określenia regionalnego tła stężeń ozonu
- stanowisko wiejskie- uwzględnia ocenę narażania ludności, upraw i naturalnych ekosystemów na stężenia ozonu, reprezentuje obszar kilkuset km2, zlokalizowane na terenie niewielkich osiedli i/lub na obszarach, gdzie występują naturalne ekosystemy, lasy lub uprawy, z dala od bezpośredniego wpływu źródeł emisji lokalnych, takich jak zakłady przemysłowe i drogi, na terenach otwartych, ale nie na szczytach górskich
- stanowisko wiejskie (tło)- uwzględnia ocenę narażania upraw i naturalnych ekosystemów na stężenia ozonu, jak również narażenie ludności, reprezentuje obszar od 1000 do 10000 km2, zlokalizowane na obszarach o mniejszej gęstości zaludnienia, np. na terenie naturalnych ekosystemów, lasów, oddalone od obszarów miejskich i przemysłowych, z dala od bezpośredniego wpływu źródeł emisji lokalnych, należy unikać lokalizacji, gdzie występują warunki sprzyjające tworzeniu się częstych przyziemnych inwersji, a także unikać szczytów gór oraz strefy zjawisk bryzowych.
 
 
Załącznik nr 5
Substancje-prekursorzy ozonu.
Tleneki azotu

Tlenek węgla

     
Metan 1-Buten Izopren Etylobenzen
Etan trans-2-Buten n-Heksan m+p-Ksylen
Etylen cis-2-Buten i-Heksen o-Ksylen
Acetylen 1,3-Butadien n-Heptan 1,2,4-Trójmet. Benzen
Propan n-Pentan n-Oktan 1,2,3-Trójmet. Benzen
Propen i-Pentan i-Oktan 1,3,5-Trójmet. Benzen
n-Butan 1-Penten Benzen Formaldehyd
i-Butan 2-Penten Toluen Węglowodory inne niż
      metan ogółem

 
 
 
Załącznik nr 6
Metodyki referencyjne poboru próbek i analiz poziomów substancji oraz wymagania odnośnie sposobów oceny poziomów substancji, w tym modelowania jakości powietrza.

Tabela 1. Metodyki referencyjne poboru próbek i analiz poziomów substancji.

Substancja
Metodyka/technika referencyjna
benzen Technika chromatografii gazowej - manualna
dwutlenek azotu ISO 7996 - automatyczna
dwutlenek siarki ISO 10498 - automatyczna
ołów  PN-Z-04254/1997 - manualna
ozon PrPN-ISO 10313 - automatyczna
pył PM10  PN-EN 12341 - manualna
tlenek węgla Technika SF-IR - automatyczna
 
 
Tabela 2. Wymagania jakie mają spełniać wyniki pomiarów ciągłych.
 
Wymagania Dwutlenek siarki, dwutlenek azotu i tlenki azotu Zanieczyszczenia pyłowe i ołów Benzen Tlenek węgla Ozon,
dwutlenek azotu i tlenek azotu 1)
Dokładność 2)
15%
25%
25%
15%
15%
Minimalny procent ważnych danych 
90%
90%
90%
90%
90% w lecie

75% w zimie

Objaśnienia:

1) Na stacjach mierzących stężenia ozonu
2) Dokładność pomiaru zdefiniowana jest w "Przewodniku wyrażania niepewności pomiarów" (ISO 1993) lub w PrPN-ISO 5725-1 "Dokładność (prawdziwość i precyzja) metod i wyników pomiarów" (1994). 
 
Udziały procentowe w tabeli podane są dla pojedynczych pomiarów uśrednionych odpowiednio do okresu uśredniania wyników pomiarów, dla którego określono dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu, dla 95% przedziału ufności. 

Wymagania odnośnie minimalnej ilości ważnych danych nie uwzględniają utraty danych z powodu regularnej kalibracji lub normalnej konserwacji sprzętu.
 
 

Tabela 3. Wymagania jakie mają spełniać wyniki pomiarów okresowych.
 

Wymagania Dwutlenek siarki, dwutlenek azotu i tlenki azotu Zanieczyszczenia pyłowe i ołów Benzen Tlenek węgla Ozon, 
dwutlenek azotu i tlenek azotu1)
Dokładność 2)
25%
50%
30%
25%
30%
Minimalny procent ważnych danych 
90%
90%
90%
90%
90%
Pokrycie czasu3)
14%
14%
14%
14%
>10% w lecie

Objaśnienia:

1) Na stacjach mierzących stężenia ozon.
2) Dokładność pomiaru zdefiniowana jest w "Przewodniku wyrażania niepewności pomiarów" (ISO 1993) lub w PrPN-ISO 5725-1 "Dokładność (prawdziwość i precyzja) metod i wyników pomiarów" (1994)
3) Jeden pomiar tygodniowo w sposób losowy, równomiernie w ciągu roku, lub osiem tygodni równomiernie w ciągu roku.
 
Udziały procentowe w tabeli podane są dla pojedynczych pomiarów uśrednionych odpowiednio do okresu uśredniania wyników pomiarów, dla którego określono dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu, dla 95% przedziału ufności.
 
 

Tabela 4. Wymagania jakie mają spełniać wyniki modelowania.
 

Dokładność 1) Dwutlenek siarki, dwutlenek azotu i tlenki azotu Zanieczyszczenia pyłowe i ołów Benzen Tlenek węgla Ozon
stężenie średnie godzinowe
50% do 60%
 
-
-
50% w dzień
stężenie średnie ośmiogodzinne
-
-
-
50%
50%
stężenie średnie dobowe
50%
-
-
-
-
stężenie średnie roczne
30%
50%
50%
-
-

Objaśnienia:

1) Dokładność modelowania definiowana jest jako maksymalne odchylenie mierzonych i obliczanych poziomów substancji odpowiednio do okresu uśredniania wyników pomiarów, dla którego określono dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu.
 
 

Tabela 5. Wymagania jakie mają spełniać obiektywne metody szacowania.
 

  Dwutlenek siarki, dwutlenek azotu, tlenki azotu i ozon Zanieczyszczenia pyłowe i ołów Benzen Tlenek węgla Ozon
Dokładność1)
75%
100%
100%
75%
75%

 

Objaśnienia:

1) Dokładność oszacowania definiowana jest jako maksymalne odchylenie mierzonych i obliczanych poziomów substancji odpowiednio do okresu uśredniania wyników pomiarów, dla którego określono dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu.

  
 
 

UZASADNIENIE
 
Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie sposobów, metod i zakresu dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu, górnych i dolnych progów oszacowania dla substancji o ustalonych poziomach dopuszczalnych oraz metodyk referencyjnych modelowania jakości powietrza realizuje upoważnienie zawarte w art. 90 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, Nr 115, poz. 1229).
 W rozdziale I niniejszego rozporządzenia określono sposób, metody i zakres dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu.
Sposób dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu zależy od typu obszaru z jakim mamy do czynienia. Generalnie dla terenu kraju dokonuje się go w odniesieniu do dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu powiększonych o margines tolerancji, dopuszczalnych poziomów substancji określonych dla terenu kraju ze względu na zdrowie ludzi oraz ze względu na ochronę roślin, a także w odniesieniu do alarmowych poziomów  niektórych substancji. Jednakże szczególnym przypadkiem są obszary ochrony uzdrowiskowej oraz parków narodowych, gdzie oceny poziomów substancji dokonuje się w odniesieniu do dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu określonych dla tych obszarów.
Rozporządzenie określa metody dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu (§ 3), do których zaliczamy:
- pomiary ciągłe w stałych punktach pomiarowych,
- metody modelowania,
- inne techniki szacowania, w szczególności pomiary okresowe i szacunki obiektywne.
Zastosowanie określonych metod w odniesieniu do poszczególnych substancji zależy od poziomu tej substancji na obszarze strefy, uzyskanego w wyniku oceny wstępnej.
Ustawa - Prawo ochrony środowiska nakłada na wojewodę obowiązek prawny polegający na dokonaniu co 5 lat  klasyfikacji stref, odrębnie pod kątem każdej substancji, na potrzeby ustalenia odpowiedniego sposobu oceny jakości powietrza. W wyniku tej klasyfikacji wyodrębnione zostaną strefy, w których :
- przekroczone są poziomy dopuszczalne,
- poziom substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego i jest wyższy od górnego progu oszacowania,
- poziom substancji nie przekracza górnego progu oszacowania i jest wyższy od dolnego progu oszacowania,
- poziom substancji nie przekracza dolnego progu oszacowania.
W § 3 niniejszego rozporządzenia został określony zakres wymaganych pomiarów  i przypadki, gdy ocena jakości powietrza może być dokonywana na podstawie kombinacji metod pomiarowych i modelowania oraz wyłącznie na podstawie metod modelowania lub innych metod szacowania w zależności od podziału na strefy.
Górne oraz dolne progi oszacowania, określone w rozdziale II, oznaczają procentową część dopuszczalnego poziomu substancji w powietrzu, który zostanie określony w rozporządzeniu Ministra Środowiska wydanym na podstawie art.86 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska. Wartości górnych i dolnych progów oszacowania dla poszczególnych substancji oraz dopuszczalne częstości ich przekraczania (§ 4) zostały przyjęte na podstawie wymienionych poniżej dyrektyw.
W rozdziale III projektu znalazły się metodyki referencyjne, przez które zgodnie z ustawą - Prawo ochrony środowiska należy rozumieć metody pomiarów lub badań, sposób poboru próbek, a także sposób interpretacji uzyskanych danych. 
 W rozdziale tym wskazano minimalną liczbę stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów:
- poziomów substancji w powietrzu wprowadzanych w sposób niezorganizowany lub z małych instalacji (§ 5 ust.1),
- poziomów substancji w powietrzu wprowadzanych z dużych instalacji (§ 5 ust.2),
- poziomów substancji w powietrzu ze względu na ochronę roślin (§ 5 ust.3).
Dodatkowo w § 6 została określona minimalna liczba stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów poziomu  ozonu w powietrzu. Odrębne potraktowanie tej substancji jest uzasadnione specyficznym charakterem ozonu.
W rozdziale III zawarto także kryteria lokalizacji punktów poboru próbek substancji  (§ 8) oraz  sposób wyboru punktów pomiarowych (§ 9).
Ponadto w § 12 rozporządzenia znalazły się metodyki referencyjne poboru próbek i analiz poziomów dla poszczególnych substancji, a także wymagania jakie mają spełniać: wyniki pomiarów ciągłych, wyniki pomiarów okresowych, wyniki modelowania oraz metody szacowania. 
Aktualnie w polskim prawodawstwie nie istnieją przepisy regulujące wyżej wymienione kwestie. 
Proponowane zapisy realizują zobowiązanie dostosowania polskich przepisów do prawnych wymagań Unii Europejskiej, stąd też projekt rozporządzenia dokonuje transpozycji następujących wspólnotowych aktów prawnych:
- Dyrektywa Rady 1996/62/EC z dnia 27 września 1996 roku w sprawie oceny i kontroli otaczającego powietrza (O.J.L 296, 21.11.1996, p. 55-63),
- Dyrektywa Rady 1999/30/EC z dnia 22 kwietnia 1999 roku w sprawie wartości dopuszczalnych dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i tlenków azotu, zanieczyszczeń pyłowych i ołowiu w powietrzu (O.J.L 163, 29.06.1999, p. 41-60) oraz Decyzja Komisji (2001/744/EC) z 17 października 2001 r. zmieniająca Aneks V do tej  dyrektywy (O.J. L 278, 23.10.2001)
- Dyrektywa Rady 2000/69 z dnia 16 listopada 2000 roku w sprawie wartości dopuszczalnych benzenu i tlenku węgla w powietrzu (O.J.L 313, 13.12.2000, p.12-21), 
- projekt dyrektywy dotyczącej ozonu w powietrzu (COMMON POSITION (EC) No 16/2001). 
 
 

Ocena Skutków Regulacji
projektu rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie sposobów, metod i zakresu dokonywania oceny poziomu substancji w powietrzu, górnych i dolnych progów oszacowania dla substancji o ustalonych poziomach dopuszczalnych oraz metodyk referencyjnych modelowania jakości powietrza


1. Konsultacje

Przygotowywany projekt rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie sposobów, metod i zakresu dokonywania oceny poziomu substancji w powietrzu, górnych i dolnych progów oszacowania dla substancji o ustalonych poziomach dopuszczalnych oraz metodyk referencyjnych modelowania jakości powietrza nie ma swojego odpowiednika merytorycznego w dotychczasowym prawodawstwie. 
Rozporządzenie to transponuje do polskiego prawodawstwa przepisy Dyrektywy Rady: 1996/62/EC z dnia 27 września 1996 roku w sprawie oceny i kontroli otaczającego powietrza,  1999/30/EC z dnia 22 kwietnia 1999 r. w sprawie wartości dopuszczalnych dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i tlenków azotu, zanieczyszczeń pyłowych i ołowiu w powietrzu i Decyzję Komisji (2001/744/EC) z 17 października 2001 r. zmieniająca Aneks V do tej  dyrektywy, dyrektywę 2000/69 z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie wartości dopuszczalnych dla benzenu i tlenku węgla w powietrzu oraz projekt dyrektywy dotyczącej ozonu w powietrzu.
Podczas prac nad projektem jego zapisy konsultowane były z zainteresowanymi instytucjami: Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska, Wojewódzkimi Inspektoratami  Ochrony Środowiska oraz  Instytutem Ochrony Środowiska,. 
Ze względu na ustawowy obowiązek wydania niniejszego rozporządzenia w porozumieniu z Ministrem Zdrowia projekt, przed przekazaniem do uzgodnień międzyresortowych, został w pełni uzgodniony z Ministerstwem Zdrowia oraz Główną Inspekcją Sanitarną.

2. Wpływ regulacji na dochody i wydatki budżetu i sektora publicznego

Wpływ na sektor przedsiębiorstw.
Na użytkownikach środowiska ciąży obowiązek takiego eksploatowania instalacji, aby związane z nimi emisje nie powodowały pogorszenia stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrożenia życia lub zdrowia ludzi. Podmioty prawne wpływające na pogorszenie jakości powietrza będą zobowiązywane do ponoszenia kosztów przedsięwzięć organizacyjnych i inwestycyjnych niezbędnych dla poprawy sytuacji w tym zakresie. Kosztów tych działań nie można w chwili obecnej oszacować w wystarczająco precyzyjny sposób. Należy jednak dodać, iż  nie jest to kwestia nowa w polskim prawodawstwie. Zgodnie z obowiązującą do 1 października 2001 r. ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska, jednostki organizacyjne były obowiązane do stosowania metod, technologii i środków technicznych chroniących powietrze przed zanieczyszczeniem (art. 27). Dodatkowo wartości dopuszczalne siedmiu substancji w powietrzu określone w powyższym rozporządzeniu nie odbiegają zasadniczo od dotychczas obowiązujących dopuszczalnych wartości stężeń dla tych substancji (Dz. U. z 1998 r. Nr 55, poz. 355). 
 Stąd wejście w życie niniejszego projektu nie nałoży na przedsiębiorstwa nowych wydatków ponieważ już na gruncie dotychczasowych przepisów były one zobowiązane do ponoszenia kosztów związanych z zapewnieniem odpowiedniej jakości powietrza. 

Wpływ na sektor rządowy i samorządowy.
Zgodnie z przyjętymi ustaleniami główny ciężar stworzenia i utrzymania systemu oceny jakości powietrza spoczywać będzie na administracji rządowej szczebla wojewódzkiego i krajowego. Zadania w tym zakresie realizowane będą przez już istniejące organy i instytucje. Przede wszystkim obciążona będzie Inspekcja Ochrony Środowiska, do zadań której zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 1991 r. Nr 77, poz. 335 z późn. zmianami) w szczególności należy organizowanie i koordynowanie państwowego monitoringu środowiska, prowadzenie badań jakości środowiska, obserwacji i oceny jego stanu oraz zachodzących w nim zmian. Cele państwowego monitoringu środowiska są generalnie zbieżne z celami omawianego rozporządzenia.
W związku z powyższym nie zachodzi konieczność tworzenia nowych struktur, a jedynie dostosowanie i ewentualna rozbudowa już istniejących. 
Za organizację i funkcjonowanie systemu oceny jakości powietrza w granicach stref i aglomeracji wyznaczonych na podstawie przepisów ustawy - Prawo ochrony środowiska w terenie odpowiadać będą Wojewodowie, wykorzystując do tego celu w pierwszym rzędzie Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska (WIOŚ). Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska, które dysponują odpowiednią kadrą i laboratoriami pomiarowymi stanowią od 1 stycznia 1999 roku część wojewódzkiej administracji zespolonej i w zakresie zadań określonych ww. ustawą o Inspekcji Ochrony Środowiska realizują zadania wskazane przez właściwych terytorialnie wojewodów. Działania WIOŚ wspomagane będą przez stacje Inspekcji Sanitarnej oraz inne struktury realizujące programy monitoringowe w zakresie jakości powietrza.
Przewidywane skutki finansowe zostały zawarte w uzasadnieniu do ustawy - Prawo ochrony środowiska.
Środki, którymi obecnie dysponują WIOŚ umożliwiają zainicjowanie funkcjonowania systemu i przeprowadzenie niezbędnych prac prowadzących do wyznaczenia, a następnie ustanowienia wymaganej liczby stacji pomiarowych. 
Praktycznie całość zadań w sferze systemu oceny jakości powietrza zostanie sfinansowana ze środków publicznych. Głównym źródłem środków na ten cel będą budżety wojewódzkie uzupełniane środkami z funduszy ekologicznych - Narodowego i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska. Przewiduje się, że wydatki związane będą przede wszystkim z rozbudową sieci stacji monitoringu jakości powietrza do skali wymaganej przez projekt rozporządzenia. Dodatkowo na obecnym etapie trudno jest oszacować koszty jakie zostaną poniesione w przypadku, gdy laboratoria wykonujące dotychczas badania, wykonywały je przy pomocy innych metod niż te wskazane w projekcie rozporządzenia. 
W przyszłości dopuszcza się jednak powierzanie obsługi poszczególnych stacji i punktów pomiarowych przez niezależne, dobrze wyposażone laboratoria komercyjne, które zdolne będą do podejmowania zadań zleconych, konkurując ze sobą na zasadach gry rynkowej. Powinno to doprowadzić do lepszego wykorzystania krajowego potencjału pomiarowego, a tym samym do obniżenia kosztów funkcjonowania całego systemu.
W ramach umowy bliźniaczej (PL 2000/IB/EN/02) zawartej pomiędzy Ministerstwem Środowiska RP a Niemieckim Federalnym Ministerstwem Środowiska, Ochrony Przyrody i Bezpieczeństwa Jądrowego przewidziany jest przetarg na zakup sprzętu i oprogramowania, który będzie finansowany z środków Phare (2,6 mln EURO). Oznacza to powstanie sprawnego systemu oceny jakości powietrza, dostosowanego do wymagań UE, w województwach mazowieckim i łódzkim oraz sieci operacyjnej do prowadzenia pomiarów stężeń pyłu w pozostałych województwach.
 

3. Wpływ regulacji na rynek pracy

Rozbudowa funkcjonującej obecnie sieci stacji monitoringu jakości powietrza do skali wymaganej przez projekt rozporządzenia może skutkować koniecznością stworzenia nowych miejsc pracy.

4. Wpływ regulacji na konkurencyjność wewnętrzną i zewnętrzną gospodarki

Regulacje jakie zaproponowane są w projekcie rozporządzenia nie będą miały wpływu na konkurencyjność wewnętrzną i zewnętrzną gospodarki.
 

5. Wpływ regulacji na życie lub zdrowie ludzi

Niniejszy projekt jest zgodny z uregulowaniami obowiązującymi w Unii Europejskiej. Powstanie dyrektyw dotyczących jakości powietrza, które zostały transponowane do rozporządzenia, podyktowane było koniecznością ochrony środowiska, a w szczególności zdrowia ludzi poprzez ustanowienie wartości dopuszczalnych oraz alarmowych dla niektórych substancji w powietrzu. W aneksie I „dyrektywy ramowej" (96/62/EC) wymieniono 13 substancji, które należy brać pod uwagę przy ocenie i kontroli jakości otaczającego powietrza. Jak dotąd jednak w drodze dyrektyw uregulowano  kwestie dotyczące 7 substancji, a przyjęta hierarchia prac nad poszczególnymi substancjami odzwierciedla m.in. częstość występowania danego zanieczyszczenia oraz stopień narażenia na jego oddziaływanie dużych populacji ludzkich. Przyjęte wartości liczbowe dla wartości dopuszczalnych i poziomów alarmowych zostały określone na podstawie rezultatów prac prowadzonych przez międzynarodowe grupy naukowe działające w tej dziedzinie. 
 

6. Wpływ regulacji na sytuację i rozwój regionów

Rozporządzenie jest przygotowywane na potrzeby tworzonego systemu oceny jakości powietrza, którego celem jest zapewnienie na obszarze wszystkich stref dotrzymywania prawnie ustalonych poziomów dopuszczalnych substancji w powietrzu. Wyniki oceny będą stanowić podstawę do planowania, a następnie podejmowania działań koniecznych dla zmniejszenia poziomu zanieczyszczenia atmosfery, a tym samym powinny  doprowadzić do poprawy warunków życia i rozwoju gospodarczego na danym obszarze.